2006
|
|
Zuzenean eta zeharka euskararen etorkizuna, hiztunen eskuetan dagoela esan ohi da, euskaldunengan
|
batik
bat. Egia esan, orain arte horrela izan da, urteroko matrikulazio kanpainak, helduen euskalduntze alfabetatzea, euskararen aldeko mugimenduak, udalerri askotako elkarte berriak, euskal aldizkariak, egunkaria, laburbilduz euskaltzaleen militantziak prozesuaren jarraikortasuna euskararen alde jarri du.
|
|
Beraz, Bourdieu ren iritziz honakoa onartu behar da: " hizkuntza komunitate batean, inork ezin ditzake erabat hizkuntza eta kultura legeak ezjakin,
|
batik
bat gaitasun zilegia dutenekin harremanetan sartzen diren aldi bakoitzean. Izan ere, egoera ofizialetan kokatuak direnean, menderatuek beraien hizkuntza ekoizpenei ezfagoretuak zaizkien prezioen osaketa legeak gorputz eta pratiko ezagupenetan adierazten dituzte.
|
|
Beste ikerlari batzuek, suizoak
|
batik
bat, hizkuntzen arteko harreman baketsuak aztertu dituzte, kalko, hartze, interferentzia, aldizkatzea ala lankidetza gertaerak agerian utziz. Fenomeno mikrosoziolinguistikoak hobesten dituzte, adibidez hizkuntza harremanak aztertuz.
|
|
Frantziaren kasua aztertzerakoan, ohartzen gara 1960 hamarkadaren amaierarik landa hizkuntza politikak bi itxura hartu dituela, batetik, frantsesaren erabilerari loturikoa (1975 eta 1994ko legeak) eta, bestetik, erakunde ezberdinen sorrera. Duela denbora gutxi sortu diren legeek ingelesaren eragin geroz eta handiagoari aurre egin nahi diote,
|
batik
bat hiztegigintzan. da, hizkuntza politikaren tresnak baitira zailtasun egoera batean dagoen hizkuntza sustatu eta aintzinarazteko.
|
|
Frantziaren kasua aztertzerakoan, ohartzen gara 1960 hamarkadaren amaierarik landa hizkuntza politikak bi itxura hartu dituela, batetik, frantsesaren erabilerari loturikoa (1975 eta 1994ko legeak) eta, bestetik, erakunde ezberdinen sorrera. Duela denbora gutxi sortu diren legeek ingelesaren eragin geroz eta handiagoari aurre egin nahi diote,
|
batik
bat hiztegigintzan. Adibidez, 1975ko legearen aurretik dekretu batek hiztegi batzordeen sorrera aurreikusten zuen Estatuaren administrazio guztietan, beharrak ala eskatu ezkero.
|
2007
|
|
Datu orokorren
|
bat
bateko balorazioak baikorra behar du izan, nire idurikotz. Lehenik, arestian erran bezala, 2001etik 2006 bitartean Nafarroako populazioa kanpotik etorritako jendeaz% 8,3 berretuta, horrek ez baitu iduri euskararen erabilera soziala beheiti ekarrarazi duenik.
|
|
Azpimarratzekoa da, helduen erabilpenak gora egiten duela 2001 eta 2006aren tartean,
|
batik
bat beraien haurrek eskolan euskara geroz eta gehiago ikasten dutelako, gurasoek horrela erabaki dutelako, eta hizkuntza hori baliatzen ahalegintzen baitira, bai umeen eskolatzea jarraitzeko, bai familia bizian euskara erabiltzeko.
|
|
Arrazoiak, helduen eta, batez ere, adinduen baitan aurkitu behar dira, adin talde horien mailan erabilpena erabat apaltzen baita. Horrela, lau urtean, %6, 3 eta %6, 4aren tartean kokatu ostean,
|
bat
batean %3, 3ra jaisten da 2006ean. Aldaketa, are eta argiagoa, baita bitxiagoa da adinduen baitan, zeren 1997 eta 2001aren tartean asko goratu ostean(+ %4, 7), zeharo desagertzen da bost urte beranduago, 10,2 punduko galera batekin.
|
|
5 eta hona non, hizkuntza politikaren aroan sartu ginen Iparraldean. 2000ko abenduaren 22an, estatuak, prefetaren bitartez,
|
bat
bateko eskaintza egin zigun, euskal herri hitzarmen berezia 2001–2006 (Convention spécifique Pays Basque 2001– 2006). kontratu politiko honek, Garapen kontseiluan eztabaidatuak ziren 79 proposamen hartzen ditu eta 10 kapitulutan sailkatzen. Lehen kapitulua" hizkuntza politika" da, izendapen hau lehen aldikoz agertzen baita idazki ofizial batean. kapitulu honek 10 ekintza hautatu zituen, gorago aipatu zerrendaren itxurakoa. hiru berezitasun aipagarri:
|
|
euskarazko kultura, erdal kultura frantsesa eta kultura globalizatua, zeinahi hizkuntzatan adierazten dena. gazteagoetan. Araberan Nafarroa Beherean eta zuberoan (32.000 biztanle) da ama hizkuntza euskara dutenen ehuneko handiena, eta Lapurdi barnealdean (96.500 biztanle) kopururik handiena. euskara berezko hizkuntza delarik familian," happening" kulturala edo
|
bat
bateko kulturgintzaren gunea bilakatzen da. ezteietako eta bestetako apairu luzeak, denek ezagutzen dituzten kantuez alaiturik. Jarraian, zahar eta gazte mahai inguruan dantza jauziak ematen dituzte, txistulari batek bultzaturik.
|
|
1988ko abenduan Bigarren Jardunaldiak bildu ziren europako parlamentuaren erabakiak aldarrikatzeko. kuijpers erabakia oinarritzat harEuskara berezko hizkuntza delarik familian," happening" kulturala edo
|
bat
bateko kulturgintzaren gunea bilakatzen da.
|
|
Inork uste al du gaur egun dantzak egiten direla orain mende bi egiten ziren moduan?
|
Baten
bati burutik igaro ote zaio gaur egungo euskara orain ehun urtekoa bezalakoa dela. Bizi gaitezen errealitatean.
|
2008
|
|
Negoziobide eta merkatu berriak agertu dira, eta, horiek bultzatuta, aipatu teknologiak aurrerapauso handiak egiten ari dira.
|
Batik
bat honako hauek dira:
|
|
datuen ‘ezegonkortasuna’ edo ‘errepikaezintasuna’, hizkuntza estilo eta erregistro berezien presentzia (ia webean soilik agertu ohi direnak), hizkuntzaren ‘kalitatearen’ auzia (testu inprimatuetan ez bezala, Interneten orraztu gabeko testu asko dago, erregistro informalean idatzia eta abar...)... Adierazgarritasuna ere eztabaidagai da. Corpusaren analisi kuantitatiboak eta estatistikoak ere ezin dira ‘corpus mugatuetan’ bezala aplikatu edo interpretatu(
|
batik
bat, off line corpus batean ez bezala, ‘populazioa’ ezaguna ez delako) (Renouf 2007).
|
|
Corpusen arloan, bistakoa da proiektu batzuetan erakunde publikoen bultzada ezinbestekoa dela,
|
batik
bat corpus handiak, erreferentzia corpusak nagusiki, egingo badira.
|
|
Euskararen munduan, hitzetik hortzera entzuten dugu ahaleginak batu, bateratu edo koordinatu egin behar direla, eta lankidetzaren beharra askok nabarmendu dute. Corpusen arloan, bistakoa da proiektu batzuetan erakunde publikoen bultzada ezinbestekoa dela,
|
batik
bat corpus handiak, erreferentzia corpusak nagusiki, egingo badira, kostu handiko proiektu etengabe elikatu beharrekoak baitira. Horretan instituzio publikoek duten egitekoa argia da.
|
|
• Basque FDB datu basea (Hernaez et al., 2003): telefono finko bidez grabatutako datu basea, 1.060 hizlariren grabazioz osatua eta
|
bat
bateko hizketa eta hizketa irakurria dituena. SpeechDat II Europako proiektuaren estandarraren arabera eraikia da, eta AhoLab taldeak izan du datu basea garatzearen ardura.
|
|
Alor honetan dagoenik eta xede handiena
|
bat
bateko hizketa jarraitua ezagutzea da. Oraindik ez da lortu errore tasa onargarria duen halako sistemarik, ezta hizkuntza hedatuenetarako ere, nahiz eta emaitzak, pixkanaka, gero eta hobeak izan.
|
|
ASRaren helburu gorena
|
bat
bateko hizketa jarraitua ezagutzea da, baina maila xumeagoan ere erabiltzen dira hizketa ezagutzeko sistemak, ataza jakin batera bideraturik. Hiztegia zenbat eta txikiagoa eta hizlariarekiko lotuagoa, orduan eta emaitza hobeak lortzen dira.
|
|
Sistema horiek guztiak,
|
batik
bat, euskara estandarrerako ikertzen dira, baina euskalkiak ezagutzeko sistemak garatzeko lehen urratsak ere eman dira; AhoLab taldeak, esaterako, mendebaldeko euskarazko hitz isolatuak ezagutzeko sistema bat osatu du, Bizkaifon datu basea oinarri hartuta (Odriozola, 2007).
|
|
• Ikasleen jarrera lanketa osoan zehar. Ikasleek ez dituzte mezuak
|
bat
batean grabatzen. Mezu bakoitzaren atzean dagoen lana garbi ikusten da grabazioak entzutean.
|
|
• Erantzuna zein azalpenak
|
bat
batean lor daitezke, balio erantsi handia emanez lanketari.
|
|
Ezin da ahaztu gaur egun gure gazteek teknologia berriak erabiltzerakoan erakusten duten trebezia. Orain arte teknologia horiek,
|
batik
bat, jolasean aplikatu dituzte, dena dela, gaitasun teknologiko horien erabilera zuzenak ikasleei ikasketa prozesuan ekarriko dizkien abantailak ezin ukatuzkoak dira. Hala, gaur egun dauden baliabide teknologikoak egituratutako eta sekuentziatutako edukiekin egoki uztartuz, lehen aipatutako edukiak barneratzeko eta horiek aurrerantzean egoera konplexuagoetan aplikatzeko aukera ematen zaio ikasleari.
|
|
Ikasleak ariketak egin ahala, aplikazioak
|
bat
batean zuzentzen ditu, eta hori dela eta ikasleak une oro izango du ongi eta gaizki egindako ariketen berri. Sistemak kontrolatzen du hutsegiteen kopurua, eta, horren arabera, ikasle bakoitzari egokitu egingo dio ariketa kopurua zailtasun maila bakoitza gainditu ahal izateko.
|
|
Aspaldi honetan hezkuntzan nabari diren hutsuneak betetzera dator Ikastolen Elkarteak abian jarri duen proiektu hau, hau da, ariketak egiten trebe izaten lagunduko dio ikasleari eta, bidenabar, baita buruz ikasten ere, eta hori guztia autonomoki barneratzeko aukera eskaintzen dio proiektuak, betiere ikasle bakoitzaren gaitasuna eta beharrak kontuan izanez eta horiei ahal den egokiena erantzunez. Bestalde, proiektua aplikatuz, uste dugu, hainbat arazori aurre egiteko baliabide gehiago izango dela eskura, ikasketan eta ikasleen artean ematen den aniztasunean arreta gehiago ipiniko dela, irakaslearen eta ikaslearen denbora dedikazioa optimizatu egingo dela, eta, bestalde,
|
bat
bateko zuzenketa egingo duela, eta horrenbestez, etekinak hobetu eta ikaslearen autoerregulazioa eta autonomi maila handiagoa lortuko dela.
|
|
Esan daiteke ziberkomunikabideetan baino are gehiago erabiltzen dela euskara batua komunikabide idatzietan edo. Azken hauetan, elkarrizketetan
|
batik
bat, tokian tokiko formak askoz gehiago erabiltzen dira ahozko komunikazioan. edo eredu berri bat sortu: Resurrección Mar� a de Azkueren gipuzkera osotua edo aranisten (Ebaristo Bustintza buru zela) euzkera garbija (gure egunetan hiperbizkaiera izena eman dio eredu horri Itziar Laka irakasleak) edota Herria aldizkarian erabiltzen zen nafarrera lapurtera literarioa, Piarres Lafittek kodetua.
|
|
Oro har, esan daiteke ziberkomunikabideetan baino are gehiago erabiltzen dela euskara batua komunikabide idatzietan edo. Azken hauetan, elkarrizketetan
|
batik
bat, tokian tokiko formak askoz gehiago erabiltzen dira ahozko komunikazioan.
|
|
Lehenengoak gailendu zirenez, urte batzuetan Eusko Jaurlaritzak dirulaguntzak emateari uko egin zion. Egunkariaren bizitza
|
bat
batean bukatu zen, epailearen aginduz itxi baitzen 2003an. Gaur ere badago Euskal Herri osorako euskara hutsezko egunkari bat, Euskaldunon Egunkariaren ondorengoa den Berria (2003ko udan sorturisoziolinguistika klusterra martin ugalde, kp/ 20140 andoain koa), eta tokian tokiko beste batzuk era badaude, talde beraren barruan, Hitza izenekoak.
|
|
Ipar Euskal Herrian, euskaraz aritzen diren hiru emisora,
|
batik
bat, aipatu behar dira: Xiberoko Boza (Maule), Irulegiko Herri Irratia eta Gure Irratia, biak Baionakoak.
|
|
EHAEko biztanleen %57, 7k entzuten du egunero. Euskarazko irratia %6, 8k entzuten du,
|
batik
bat Euskadi Irratia eta Gipuzkoako Herri Irratia. Azkenik, EHAEko biztanleriaren erdiak (%49, 8k) eguneroko prentsa irakurtzen du; euskaraz %2, 8k baino ez.
|
|
Ipar Euskal Herrian, euskaraz aritzen diren hiru emisora,
|
batik
bat, aipatu behar dira: Xiberoko Boza (Maule), Irulegiko Herri Irratia eta Gure Irratia, biak Baionakoak.
|
|
España5 Ikerketa eta liburu haietan, beste hainbat gauzen artean, Espainian mintzatzen diren hizkuntzen egoera zein zen ziberkomunikabideetan adierazten zen; bai hizkuntza ofizialak, bai beste estatus juridiko bat dutenak (garai hartan, asturiera eta aragoiera,
|
batik
bat; baita judezmoa ere, esaterako).
|
|
katalanez (bertan Valentziako barietatea sartzen dugu, izen ofizial ezberdina badu ere), gailegoz eta euskaraz idatzitakoak, alegia. Gainontzekoak beste hizkuntza batzuetan agertzen ziren, Penintsulakoak (asturieraz, araneraz, aragoieraz) eta kanpokoak(
|
batik
bat, etorkinentzat zuzenduriko komunikabideak). Orduan ikertutako urteetan() 116 ziberkomunikabide aurkitu eta katalogatu genituen Euskal Herriko Autonomi Erkidegoan.
|
|
tokian tokiko komunikabideak, informazio orokorrekoak baina esparru geografikoaren arabera espezializatuak: herria edo, Internet
|
batik
bat, eskualdea. Adibide bat Goiena.net dugu, Deba Goieneko aldizkaria, bertako komunikabide idatzi zein sortua.
|
|
Datu zehatzak hauexek dira: 20 komunikabide etengabe berritzen dira, eguneroko oinarrian
|
batik
bat. 16 egunero berritzen dira8; 9 ziberkomunikabide astero berritzen dira; 10 hilero; 2 komunikabide bi hilero; 4 hiru hilero; 2 sei hilero eta beste 2 urtero.
|
|
1 Diglosia kontzeptuaren bidez, hizkuntza bi dauden jendarte
|
batean
baten nagusitasuna eta bestearen mendekotasuna deskribatzen duen egoera adierazi nahi dugu (Ferguson, 1959).
|
|
Nukleoa ezinbestekoa da erkidegoaren sendotasunerako, beronen bizi indarrak eta dinamikotasunak nabarmen baldintzatzen dute erkidegoaren bizitasuna. Baina zirkulu kontzentrikoak ere ezinbestekoak dira,
|
batik
bat bizirauteko zabaltzea derrigorrezkoa duen hizkuntza gutxiagotu batentzat. Euskararen hizkuntza erkidegoak nukleo sendoa eta ahal bezain zabala behar du eta, halaber, zirkulu kontzentrikoetara hedatzeko gaitasuna behar du.
|
|
ETB1 eta Euskadi Gaztea kontsumitzen dituztenen artean, berriz, hamarretik sei eta zazpi artean dira. Baldin eta norbanako bat hizkuntza erkidego baten nukleoan edo zenbagarren zirkulu kontzentrikoan dagoen definitzeko lehen hizkuntza zein den kontuan hartzen badugu, esan genezake euskal hedabideak
|
batik
bat euskararen hizkuntza erkidegoaren nukleoan edo nukleotik hurbil daudenek kontsumitzen dituztela.
|
|
Telebista iristen da gehien ikasketa maila guztietako kontsumitzaileengana. Hau da, kontsumitzaile kopuru handiena unibertsitateko ikasketak dituztenen artean izan arren (%30, 0), gainerako taldeetan ere kontsumitzaile kopurua handia denez(
|
batik
bat goi mailako batxilergoa edo BBB dutenen artean, %25, 8, oinarrizkoa dituztenen artean, %20, 1, eta oinarrizko batxilergoa edo LH dutenen artean, %15, 9), esan genezake telebista ikasketa maila guztietako kontsumitzaileengana gainerako hedabideak baino errazago iristen dela. Beste muturrean Internet dago:
|
|
Esan genezake euskal hedabideak
|
batik
bat euskararen hizkuntza erkidegoaren nukleoan edo nukleotik hurbil daudenek kontsumitzen dituztela.
|
|
Hedabide guztiek dauzkate bi arazoak baina batzuek arazo larriagoa dute batean eta beste batzuek bestean. Muturreko bi adibideak jartzearren, esan genezake Berriak eskariaren arazoak dituela
|
batik
bat eta ETB1ek, ordea, nagusiki eskaintzaren arazoak.
|
|
Esate baterako, Ikerfel en azterketan zehar zenbait euskal hedabideren hizkera baloratzen denean (Ikerfel 63, 65, 238, 240 or.), itxuraz aztergai den afera ez da balorazioaren funtsa. Izan ere, erantzun horiek
|
batik
bat hizkuntzaren egoera gutxiagotua islatzen dute zeharka.
|
|
Muturreko bi adibideak jartzearren, esan genezake Berriak eskariaren arazoak dituela
|
batik
bat eta ETB1ek, ordea, nagusiki eskaintzaren arazoak.
|
|
Demagun 3 kuartiletako bakoitzean dauden hiruna herritan erabiltzearen aldeko kanpaina sendoak egiten ditugula. Herri hirukote horietako bat goiko mugan daudenen artean aukeratuko genuke, beste
|
bat
batez bestean dagoena eta hirugarrena beheko mugan.
|
2009
|
|
Nolanahi ere, nabarmena da, hizkuntza gutxitu baterako eskubideak (oraindaino euskara den bezala Euskal Herriaren zati gehienetan) bere erabilera eragozten duela toki, harreman eta egoera askotan, ofiziala izan arren lurraldearen zati batean. Izan ere, hizkuntzaren normalizazioak soziolinguistika klusterra martin ugalde, kp/ 20140 andoain galdatzen du, administrazio egiturak, botere publikoak eta,
|
batik
bat, errealitate soziala molda daitezela, hizkuntza ofizialtasuna aitortzen den toki horretara, nahiz eta bertan bere ezaguera soziala gutxiengo bat izan.
|
|
Hizkuntzaren normalizazioak galdatzen du, administrazioegiturak, botere publikoak eta,
|
batik
bat, errealitate soziala molda daitezela, hizkuntza ofizialtasuna aitortzen den toki horretara, nahiz eta bertan bere ezaguera soziala gutxiengo bat izan.
|
|
Hortaz, 2006an, hamasei urtetik gorako biztanleen artean, 1991ean baino 137.200 euskaldun gehiago dago. Euskara menperatzen duen biztanleriaren hazkuntza Nafarroan eta,
|
batik
bat, Euskal Autonomia Erkidegoan gertatu da. Haatik, Ipar Euskal Herrian, biztanle euskaldunen galera oraindik gertatzen den arren, gazteen artean, euskaldunen ehunekoa hazten hasia da dagoeneko.
|
|
Alabaina, eztabaidatzen den arazoa honakoa da: berretsitako xedapen guztiak —
|
batik
bat III. atala, I. eta II. atalen inguruko eztabaidarik ez baitago— eremu mistoan indarrean dauden eta aplika daitezkeen. Izan ere, kontuan hartu behar dugu, Nafarroako Foru Gobernua, hain zuzen, aurkako tesiaren aldekoa dela, nahiz eta Europako Kontseiluko Ministroen Batzordean (Karta aplikatzen ote den egiaztatzeko eginiko segimendua dela-eta) 2005eko irailaren 21ean Espainiari zuzendutako Gomendio bat onartu zuen.
|
|
Sistema guztia borobiltzeko garrantzi berezia hartzen du hizkuntza delaeta ez diskriminatzeko printzipioak, funtsezko eskubideen oinarrizko gunea baita berau gauzatzerakoan hizkuntza ofizial baten hautaketa edo exijentzia tarteratzen denean. Konstituzioko 14 artikuluaren idazkeran hizkuntza hitza sartzea komeni zela begi bistakoa zen,
|
batik
bat nazioarteko itunekiko koherentziagatik. Honi buruz, kontuan izan behar da Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunak (2.2 art.) eta Giza Eskubideak Babesteko Europako Hitzarmenak (14 art.) hala jasotzen dutela eta dakigun bezala, Espainiak bi testuak berretsita dituela.
|
|
Ertzaintzari dagokionez, otsailaren 24ko 30/ 1998 Dekretuak arlo horren hizkuntzanormalizaziorako prozesua arautzen du, eta bere helburua da, ertzainak
|
batik
bat euskararen ahozko ulermenean trebatzea. Kontuan izan behar da, ertzainen hautaketan, heziketa ikastaroetarako aukera izateko garaian ez zaiela euskara inolako mailatan jakitea eskatu, nahiz eta azkeneko promozioek aipatu ikastaroetan jaso duten gutxieneko hizkuntza trebakuntza.
|
|
Horrenbestez, gaur egun oraindik, ikuspuntu material batetik, bi eztabaida juridikok bizirik diraute: lehena, hizkuntza eskubideen hedaduraren inguruan dagoena,
|
batik
bat, eremu mistoan (bertan bizi delarik euskal hiztun gehien); eta aurrekoari lotuta, bigarrena, eremu mistoan euskara ofiziala ote denari buruzkoa (izan ere, badirudi, eremu euskaldunean euskararen ofizialtasunaren inguruan zalantzarik ez dagoela). Bada, euskarari buruzko Foru Legearen hitzei erreparatzen badiegu —baita aipatu Legearen elaborazio prozesuan parlamentarioek eginiko ere— antzeman daiteke, eremu mistoan dagoen hizkuntza ereduak, eremu euskaldunean eta ez euskaldunean dauden ereduen arteko tertium genus bat nahi duela izan.
|
|
" Aizu, Obamak dioen hori, esadazu katalanez, zuzenean, denbora errealean". Orduan, Obama presidentea,
|
bat
batean, katalanez hasten da eta kito. Amaitu da problema.
|
|
Oinarri eredu hori ez da
|
bat
batean sortu. Ibilbide luzetxoa egin du dagoeneko, proba epe jakina tarteko.
|
|
Nolanahi dela, oso aintzat hartu beharreko fenomenoa da euskarazko kazetena ere. Badira euren artean batzuk euskararen lurralde guztian zabaltzen direnak (Berria eta Argia
|
batik
bat, eta, askoz neurri txikiagoan, Herria eta Aldaketa 16), eta euretako zenbaitek aintzat hartzeko moduko zabalkundea dauka: CIESen 2009ko lehen ikerketako datuen arabera, konparazio baterako, 64.000 irakurle ditu Berria ren paperezko argitalpenak.
|
|
Baiki, lurrak, orduan ere lehenago bezala, infinituak ziren oraindik haur oin ttipientzat, baina heroi izatea ez zen dagoeneko ezinbesteko baldintza bazterrak korritzeko. Mundua txikiago zitzaien
|
bat
batean tresna berrien laguntzaz beronen berri zuten bizilagun harrituei, eta lehen aipaturiko asmakizunei esker bazegoen, ordura arte ez bezala, bazterrak korritu barik ere etxetik bertatik ludi zabalera leihoa zabaltzea.
|
|
Esandako moduan, arlo kuantitatiboa, hedabideen eta merkatuaren arteko harremana da
|
batik
bat ikergai azterlan horietan. Zer daukagu hortik aurrera?
|
|
...en du mendeko hiztunherriko kideak, hizkuntza minorizatuko kideak direnez, desabantaila sozial eta ekonomikoa pairatzen dutela, gizartean eta politikan ahulak baitira eta baliabideak kontrolatzeko gaitasun gutxiago baitute. suntsipena edo asimilazioa.7 Asimilazioa ekoizpen sistemaren antolaketan eta antolaketa sozioekonomiko nahiz politikoan izaten diren eraldatze azkarren bidez gertatzen da, maiz
|
bat
bateko aldaketa teknologikoekin batera. Beste jarduera eremu batzuk, beste kontzeptuzko sistema, beste diskurtso, erlazionatzeko beste modu eta sare, eta beste funtzio eta hierarkia batzuk agertu eta txertatzen dira gizartean.
|
|
Helduen euskalduntzeak arlo horretan bizi duen hutsunea betetzera dator hurrengo lan hau. Hori dela eta, burututako lana euskaltegietako irakasleei zuzendua dago,
|
batik
bat.
|
|
Asimetriaren legeak bere logika ezartzen du hizkuntzen erabileran, eta hizkuntza minorizatuaren aldeko politikak egiten diren kasuetan ere —Euskadin, adibidez—, hiztun menderatuaren gaitasun komunikatiboa higatzen eta kamusten joan da. Ahozkoan
|
batik
bat.
|
|
Irlandako esperientziak gauza bat erakusten digu
|
batik
bat: jatorrizko nazio linguistikoaren biziberritze prozesuan helburua ez dela erabakigarria, bidea baizik.
|
|
Azken ahapaldiak hitzez hitz heltzen dio hasierakoari, existentzialismoaren giza bizitza irtenbiderik gabekoaren zirkulua ixte aldera edo... Baina hortxe bertan —azken lau lerroetan— ireki egiten du
|
bat
batean Gandiagak bizitzaren zirkulu existentzialista, bere kristau fedeko esperantzari bide emanez: " Gizon...
|
|
6.500 elebidun hartzaile galdu dira. Ulergaitza da nola elebidun hartzaileen kopurua
|
bat
batean anitzez guttitu den, hamar urtez goratzen ari zelarik. da badela estatistika problema bat" doi bat" eta" hitz batzu" dakitenen artean.
|
|
|
Bat
bateko testuetan mota bi landu ditugu, testu librea eta narrazioa. Lehen mota jasotzeko gai bati buruz berba egiteko eskatu zitzaien eta bigarrenean ipuin bat kontatzeko.
|
|
8 eta
|
bat
batean labandu iten da ta jausten da
|
2010
|
|
Gogora etortzen zaigu, konparaziora, euskara eskola hizkuntza gisa jaso eta erabiltzen duen gune erdalduneko nerabe gaztearen irudia. Bere lagunekin, guztiak ere gaztelaniaz hobeki moldatzen direnak, erdaraz egiten du normalean;
|
bat
batean euskaraz hasteak, euskara akademiko eta formal samar batean hasteak, irudi jakin bat atxikiko liokeelakoan nago. Ez, preseski, gazte batek lagunen aurrean askotan nahi izaten duen irudi moderno," enrollatu"," guai" edo dena delako hori.
|
|
Eleaniztasun Plana" bere artikuluan. Gaztelania eta euskara unibertsitateko hizkuntza ofizialen elebitasunetik nazioarteko hizkuntzak garatzera zuzentzen den eleaniztasun plana
|
batik
bat ingelesaren garapenaazaltzen du. Plan horren arabera, eleaniztasuna hizkuntza bakoitza funtzio ezberdinetarako erabiltzearen printzipioan oinarritu behar da, eta, beraz, unibertsitateak hizkuntza bakoitzak bere testuinguruan duen erronkari aurre egin behar dio.
|
|
Alde batetik liburu klasikoak izan behar dira, ikasle askok erabiliko dituztenak eta zaharkituak geldituko ez direnak. Bestetik, testu ekoizpen gutxiago izan duten jakintza arloak lehenetsi behar dira,
|
batik
bat arlo teknikoa eta osasun arloa. Datozen urteetan erritmo bera jarraitzea nahiko genuke.
|
|
"
|
Batetik
batera" eredurantz joko dute komunikabide guztiek, hau da, neurrirako produktuak egitara. Eskarian oinarritutako produktu berezituak ikusiko ditugu laster.
|
|
"
|
Batetik
batera" eredurantz joko dute komunikabide guztiek, hau da, neurrirako produktuak egitara. Eskarian oinarritutako produktu berezituak ikusiko ditugu laster.
|
|
Ez dugu bitartekaririk behar. Askoren harridurarako, gainera, gustatu egin zaigu eraldaketa hori, eta
|
bat
batean ikasi dugu orain arte enpresa gutxi batzuen egitekoa zen zereginean murgiltzea.
|
|
Esperientzia horrek biltzen ditu argitaratu dituen zenbait lan, batzuetan berak bakarrik eginikoak —liburu edo artikuluak—, eta, besteetan, beste batzuekin batera —editore eta ko editore moduan— emanikoak ere. Lan horietako asko liburu honetan bertan aipatu dira, gure zorionerako, ingelesez eta espainieraz argitutarakoak, eta, baita, euskaraz emaniko pare bat ere2 Artikulu horiek liburu honen aurrekaritzat ere har daitezke, eta horietako
|
bat
BAT aldizkari honetan argitaratu da. soziolinguistika klusterra martin ugalde, kp/ 20140 andoain
|
|
1) Euskarak, gutxiengoaren estatusa izan arren, irakaskuntza hizkuntza izatea lortu du, bai lehen hizkuntza bezala (1H), eta baita bigarren hizkuntza (2H) bezala ere. Gainera, euskara espainiera eta atzerriko beste hizkuntza
|
bat
batera erabiltzen direnez, euskal hezkuntzan zenbait prozesu interesgarri gauzatzen dira. Kontuan izan behar da hiru hizkuntza horiek bertako eta ondare den hizkuntza, bigarren hizkuntza (2H) eta atzerriko hizkuntza direla.
|
|
Primingak, aldiz, erakutsiko liguke albiste horietan euskara zeri lotuta agertzen den; adibidez: politikari, abertzaletasunari, giro jakin batzuei, inposizioari, diskriminazioari, iraganari, tradizioari, ikasketei, ikasteko zailtasunari..., edo, euskal izaerari, balio linguistikoari, hemengo hiritar guztion ondareari, jai giroko ekimenei, berreskuratze ahaleginei... azken buruan, primingaren bitartez aztertuko genuke pertsona batek euskara edo euskera entzuten duenean, zer datorkio
|
bat
batean burura, zer nolako irudi, sentsazio, sentimendu, ideia eta abar. hitz, kontzeptu edo ideia horien arabera baloratuko dira, neurri handian, euskararen inguruko ekimenak eta eragileak, hizkuntza hori biziberritzeko hartzen diren neurriak barne. Priming efektua ongi ezagutzea, beraz, bada garrantzitsua euskarak gizartean lortzen duen atxikimendua edo gaitzespena zertan oinarritzen den zehatz mehatz ezagutzeko. hori jakinez gero, eta interbentzio estrategiak beharrezkotzat joko balira, askoz errazagoa litzateke interbentziorik eraginkorrak diseinatzea.
|
|
Ezagutza mota horrek, intuizio hutsak baino emaitza sendoagoak, fidagarriagoak eta, horrexegatik, erabilgarriagoak lortzera eramango gaituelakoan. dena den,
|
baten
batek pentsa lezake intuizioak gidatuta ere erraza dela jakitea bertako komunikabideek zer nolako diskurtsoak dituzten gure hizkuntzaz, eta nahikoa dela adi egotea beren ohiko jardunari jarraituz. hori ere errealitatea ezagutzeko modu bat da, baina ez zorrotzena. aldiz, hemen proposatu den lanketa zientifikoaren —eta, hortaz, sistematiko eta zorrotzaren— bitartez badago aukera ezin hobe...
|
|
Euskaraz hitz eginez, euskara bultzatzen genuela oso garbi geneukan, ikastolan jasotako hezkuntzagatik baina etxean jasotako hezkuntzagatik ere bai(...) Zangotzan zailagoa da euskaraz aritzeko giroa aurkitzea eta egun asko nabaritzen dut, nik beste esperientzia oso ezberdinak bizi ditudalako nire klasekoekin edo Iruñeako lagunekin alderatuta. iruñerria eta hortik beherako hiriak oso erdaldunak dira (atarrabian %15 inguru euskaldun; barañainen, berriozarren, burlatan, iruñean, lizarran eta zizur nagusian %10; tafallan eta zangozan %5). hiri horietako gure gazte gehienei euskara eskolan/ ikastolan ikasi izanak ondorio batzuk ekarri dizkie. haietariko anitzendako euskararen esperientzia uharte moduko bat izan da: ...etan erdara beharra eta ohitura da, gizarte araua orotan. euskaraz egiteko aldiz, aukerarik ez, ohiturarik ez eta ondorioz, anitzetan, erraztasunik ere ez. euskararen erabilera kuantitatiboki ez nahikoa eta kualitatiboki arlo bakarrekoa (akademikoa, eta ez arlo askotarikoa) izatearen ondorioz, euskara erabiltzea kosta egiten zaie gazteei. euskara ez da haien adierazpide osoa izaten eta ez ohi dute
|
bat
batean egiten. adinkideekiko harreman informaletan (anai arrebekin edo lagunekin) erdaraz egiteko ohitura ezarrita dute. erabiltzeko zailtasunak eta adierazmen nahikoa mugatuta dute euskaraz. horren jabe izanda, haien euskararen kalitateak kezka ematen die eta ziurtasuna kendu. hobetu beharrari egiten diote aipu behin eta berriz. kasuren batean horixe da, hain zuzen, unibertsitatean euskaraz ikas... euskararekin harremana izaten segitzeko eta euskara ez galtzeko modua baita.
|
|
20 urteko nafar gazte euskaldunen euskararekiko bizipenak aztertuta, eremu erdaldun (du) etan
|
batik
bat agertu den egoerak nafarroako euskaldunen belaunaldi berriek euskaraz sozializatzeko dituzten baldintzetan arreta ―eta baliabideak― paratzera bulkatu luke euskararen egoera ardura lukeen edozeinen hizkuntza politika. nire ustez, eremu erdaldun (du) etako belaunaldi berrien euskarazko sozializazioak duen ahulgunerik larriena haur gaztetxoen harreman eszentrikoak dira, adinkideen arte... Fishmanek adierazi xedea gure eginez, eremu erdaldunetako gazte euskaldunek orduan bitartean izandako modus vivendi soziolinguistikoa atzean uztea eta bertze bat, demografikoki kontzentratua eta belaunez belaun jarraitua, sortzea da helburua. hala bada, ahalbidetu behar dena da" [basque] speaking young folks with additional vital opportunities for the formation of new ‘Families of procreation’ and for informal interaction outside of the confines of their ‘families of orientation’" (Fishman 1997, 93 or.). harreman eszentrikoak ezker eskuin hedatuz, gazteek gizarte harreman euskaldunak, euskararen uharte moduko bizipen atomizatua gaindituko duen sare bilbea eratzea da bidea. harreman eszentrikoen garrantzia inguruko egoera soziolinguistikoa aldatzeko duten ahalmenean datza. hori horrela, euskararen harreman sareak eratzean garrantzia duten hainbat esparrutan nafarroan dauden defizit eta gabezia estrukturalak geratzen dira agerian:
|
|
Euskara asko gustatzen zaidan hizkuntza bat da, baina azken urte hauetan asko galdu dudala nabaritu dut, bakarrik eskolan erabiltzen dudalako, eta hori aldatzea gustatuko litzaidake. euskararen egoera higatuago dagoen eskualde horietan euskaldunen dentsitatea %50etik behera dago (ultzaman [alkotz eta iraizotz] %50 inguru euskaldun eta altsasun %20). aurreko herrietako hiztunen bizipenekin antzekotasun handiak badira ere, ultzama eta altsasuko gazte horien adierazpenetan hasten dira sumatzen eremu erdalduneko gazteek maiz azalduko dituztenak: ...n eragin erdalduntzailea dutenak (elizondo adibidez). oro har, azken 20 urteotan euskararen egoerak hobera egin du, belaunaldi gazteak aurrekoa hobetu du eta horretan familia ez ezik, ingurunea ere (eskola bereziki) funtsezko eragingarriak izan dira. gure gazteak bezalaxe, ipar mendebaldeko 25 urtetik beherakoen gehien gehienak euskaldunak ditugu (leitzaran urumealdean, Malerrekan eta bortzirietan
|
batik
bat, ia %100) eta euskaraz egin dituzte ikasketa maila akademiko oinarrizkoak. 1 atalean aipatu bezala, kale neurketek eta inkesta soziolinguistikoek Mendialdeko gazte horien euskararen erabilera positiboki nabarmendu dute, gazte anitzek adinkideekiko harremanak euskaraz eratu baitituzte. euskal gazteen hizkuntza erabilerari eragiten dioten faktoreen gaineko ikerketa batek (Soziolinguistika klusterra et al. 2009) iradoki duenez, faktore horien arteko elkarreragina konplexua bada ere (maila indibidualean, mikrosozialean eta makrosozialean), agerikoa da haurtzaroko hizkuntza bizipenek eta ohiturek, elebidunen hizkuntza gaitasun erlatiboak eta hizkuntzaren pertzepzioek, bertzeak bertze, duten garrantzia.
|
|
Maila akademikoetan gora egin ahala euskararen eskaintza txikiagoa izaten da. alde horretatik, esparru horretan unibertsitatea da euskarak estrategikoki ziurtatua lukeen arloa. unibertsitatea irakaskuntzaren ibilbidearen azken maila da, euskara hezkuntzan sartze prozesuari zentzu eta dimentsio pragmatiko osoa ematen dion goi urratsa. gurean nafarroako unibertsitate publikoak du horretan zeregin handia. nup 1987an sortu zen eta harrezkero euskararen estatusaren eztabaida publikoan protagonismo berezia izan du. nafarroako euskaldunoi prestakuntza aukera berberak ematea eta, oro har, elebitasun soziala begi onez ikusten ez dutenek nupen euskaraz ikasi ahal izateari mugak jarri nahi izan dizkiote, nahiz eta nupeko ikasleen artean gero eta euskaldun gehiago izan. azken urteotan egoerak hobera egin du hala euskarazko eskaintza akademikoan nola irakasle euskaldunen kopuruan. gerora begira, euskararako estrategikoak izanda ere horietatik at geratzeko arriskua duten esparruak merezi du aipatzea: teknologia berriak eta hedabideak, bertzeak bertze. biak funtsezkoak dira egungo (eta etorkizuneko) komunikazio bideetan euskarak bere tokia izan dezan; eta bietan da nabarmena nafarroako gobernuaren ekimen positiborik eza. hedabideei dagokienez, azken bi hamarkadetan herri ekimenak sortutako irrati eta aldizkariak ugaldu dira nafarroa osoan, Mendialdean
|
batik
bat. euskarazko telebistak ere sortu dira6 baina Foru komunitate osorako euskarazko hedabide azpiegitura publikorik ez dago eta eaeko eitb kate publikoek betetzen dute, hein handi batean, hutsune hori. azken urteotan kate pribatuak berretu dira baina batek ere ez du nafarroako ikus entzunezko kontseiluak ezarritako euskarazko kuota betetzen. bertzalde, 2010ean gertatu den itzaltze analogikoaz ger... teknologia berriak eta hedabideak, bertzeak bertze.
|
|
Bertzalde, Elizondon lagun gehienekin gaztelaniaz aritzen naiz, bertan Amaiurren baino guttiago hitz egiten baita euskaraz. aurreko lekukotasun guztietan, batean izan ezik, herri oso euskaldunetako (%80tik gora euskaldun duten herrietako) gazteen familiak euskaldunbeteak dira, hau da, belaunaldi guztietan kide euskaldunez osatuak. gazteek euskarazko sozializazio osoa izateko baldintzak izan dituzte familian, gizarte ingurune hurbilean, eskolan eta herrian. hizkuntzaren gizarte esperientzia osoa eta etengabea izan zaie (nahiz eta erdara bertze hainbat bidetatik usu sartu: ...ri oso euskaldunetan ere baditugu, amaiurko kasuan bezala. gazte amaiurtarrak elizondoren eragin erdalduntzailea aipatu du, familiaren osaketaz gain adinkideekiko harremanetan ere. izan ere, Mendialdean euskararen errealitatea askotarikoa da. historikoki, arrazoi desberdinengatik, eremu euskalduneko zenbait herri erdaldundu ziren (altsasu, lekunberri, bera, doneztebe, elizondo, irurita eta oronoz,
|
batik
bat) eta eremu euskaldunaren gune erdalduntzailetzat jokatu dute. 1970 aldean, gure gazteen gurasoen nerabezaroan, herri erdaldundu horietan haur eta gaztetxoek ez ohi zuten euskaraz bat ere egiten, ez eta jakin ere hainbat kasutan (Sánchez Carrión 1972). anitz familiatan euskararen transmisioa eten zen eta, horren ondorioz, herri horretakoak direnen guraso dezentek ez daki euskara.
|
|
Nire gurasoek ez dute euskara ongi menperatzen baina kalean, atatxi matxik... euskaraz egiten zidaten. Horrela, euskara menperatzen eta gehiago solasten hasi nintzen,
|
batik
bat, eskolan hasi nintzenean. Ordutik, kalean, lagunekin, familiar batzuekin, unibertsitatean, eskolan... euskaraz solasten dut(...) gaztelera asko hitz egiten dudala; eremu publikoan (ostatuetan, dendetan...) gehien erabiltzen den hizkuntza baita, eta horrek eragin handia duela uste dut.
|
|
2.2. iruñerrian eta nafarroako gainerako eremu erdaldun (du) etan hasieran erran dugun bezala, nafar gehien gehienak (%90) iruñerrian,
|
batik
bat, eta hortik beherako eremu erdaldunetan bizi dira. horietan, oro har, euskararen erabilera soziala apal apala da eta soziofuntzionalki leku oso eskasekoa (zerbitzu publikoetan, administrazioan, aisialdian, hedabideetan, kultura eskaintzan...). hori horrela, nola egin dira euskaldun eremu horietakoak diren gure 35 gazteak, gehienak eskolaren bidez, kontuan hartuta zenbait kasutan eskolatze hori oso goiz (2 urtez) hasi zela. gure gazte anitz (eta beren anai arreba eta lehengusu lehengusinak) beren familiako euskaldun bakarrak dira.
|
|
XX. mendearen bigarren erdian, haugen, soziolinguistika klusterra martin ugalde, kp/ 20140 andoain breton eta Fishmanen lanek1 aurreratu ziguten nondik zetozen iraganeko inposaketak eta, batez ere, zer ondorio ari ziren sorrarazten hizkuntza gutxituetan. irakaspen mugimendu horren arabera, une honetan bertan abiarazitako jarduera sendo batek soilik geraraz eta itzularaz zitzakeen hizkuntzen galera prozesu horiek. gero eta gehiago, norabide horretako gizarte mugimenduak sortzen joan ziren, indartsu, hizkuntza gutxituko hainbat herritan. dakigunez, euskararen berreskurapen mugimendua izan zen aitzindarietako bat, eta mugimendu guztietan arrakastatsuena izan zen, gainera, zalantzarik gabe, erabileraren ehunekoen bilakaerari dagokionez behinik behin, jarraian ikusiko dugun bezala. euSKararen aTzeraKada HiSToriKoa azterlan honen xedea ez da euskararen galera prozesuak zer etapa izan dituen aztertzea. ezta galera horren zergatiak argitzea ere, hizkuntzaordezkapen gehienetan berdinak izaten direnak, esan dezagun bidenabar. nolanahi ere, gogoratu beharra dago zenbateko arriskuan zegoen euskara joan den mendearen bigarren erdian, prozesu hark izan zuen joeraaldaketa sakonaren ondorioz. hamaika belaunalditan, estatuaren hizkuntzaren inposaketaren eragina birtuala zen, erreala baino gehiago, gizartegeruzarik esklusiboenei soilik eragiten baitzien, eta gizarte geruza horiek ez baitzuten pisu handirik ehunekotan. gaztelaniak euskara ordezkatzeko (egiturazko ordezkapena), zenbait belaunaldi ziren. argi zegoen atzerakada hori mugimendu geldoa zela, eta betiere gaztelaniarekin mugakide zen geografia eremutik abiatuta gertatzen zela. paradigma hori, ordea, goitik behera aldatu zen XiX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran: estatuek beren eskola sistemak hobetu zituzten, soldaduska hedatu zuten, eskala handiko hedabideak garatu zituzten eta barneko lan mugikortasuna bultzatu zuten.
|
bat
batean, hiru belaunaldi eskasetan, atzerakada historiko horizontaletik atzerakada moderno bertikalera igaro zen. egoera horrek geolinguistikak proposatzen zituen mapa zaharrak hankaz gora jartzea ekarri zuen, besteak beste. euskaradun herriak, atzerakada geldi baina etengabean zegoenak, bere baitan eutsi zion euskararen transmisioari eta gizarte erabilera erabatekoari. amaitu zen hizkuntza muga p... XX. mendearekin, amaitu zen euskal herria, eta beharbada betirako; bai behintzat etimologikoki duen adieran. hizkuntzaren atzerakada motak izandako bilakaera horrek arrisku larrian utzi zuen euskara. horrez gain, hegoaldeari dagokionez —artikulu honetan eremu horretara mugatuko gara—, gutxitze prozesua azkartzea hogeita hamar urtetik gorako diktadura militarraren pean gertatu zen, eta erregimen hori bereziki oldarkorra zen edozein hizkuntza elementu bereizgarrirekiko. hirurogeita hamarreko hamarkadan, erregiHizkuntzek bizirauteko aukera bakarra idatzizko araudi bateratu bat sortzea izango da eta, horren ondorioz, dagokion lurralde historikoan normalizatzea, betiere lurralde hori barne hartzen duen/ duten estatuaren/ estatuen babes irmoarekin.
|
|
Heldu euskaldunek, egoeraren zailtasunaz jabeturik, ez dute harridura erakusten, irakurketa errealistagoa egiten dute. partaideen pertzepzio horien aurrean, zenbait xehetasun ematea komeni da. gazteek ei duten euskararen erabilera urriak helduengan sortzen duen ardura eta harridura ulergarriak dira, batez ere, heldu horietako askok ez dutelako euskara nahiko luketen moduan ikastea lortu, eta ez baitute ulertzen ikasi dutenek, berriz, ez erabiltzea. edozein kasutan, gazteen benetako egoera sakonago aztertu behar da zer gertatzen den jakiteko. gazte denek primeran hitz egiten dutelako pertzepzioa, hau da, inolako arazo barik hitz egiten dutelako pertzepzioa, ez da guztiz zuzena. ...o ereduak, eta horietara jotzen dute, sarri, batez ere giro erdaldunetan hazitako gazteek. inguru euskaldunean bizi direnek, berriz, badituzte euskaraz eredu dinamikoak baina, hala ere, nerabezaroan erdarara jotzen dute sarri, helduen ustez, eta konpromiso falta erakutsita. ideia hauek auzitan ipin daitezke. batetik, ez dago argi gazteek erdarara erabat jotzen dutenik. aitzitik, taldekideen arteko
|
bat
bateko harreman eta erabat informal diren egoeretan jotzen dute gazte euskaldun askok gaztelaniara baina erabat ala euskara gaztelania kode —alternantziaz baliatuta—, gazte euskaldunen hizkuntza eredu urratzailea erabiltzen dutenean beren talde nortasuna adierazteko zertan oinarritzen dira?
|
|
• gazteen erregistro ezberdinak deskribatu behar dira, egoera formalagoetan erabiltzen dituztenak eta informalagoetan erabiltzen dituztenak erkatuz, bereziki euren artean,
|
bat
bateko lagunarteko egoeran erabiltzen duten erregistroa (gazte hizkera). horrela, kalitatearen auzian (larringan eta idiazabal 2004) sakondu ahal izango da, egoera ezberdinek behar duten egokitasuna kontuan harturik.z aipaTuTaKo lanaK altuna, o. (koor.), 2007, Kale neurketaren V. Neurketa, 2006, BAT Soziolingusitika Aldizkaria, ale monografikoa, 64 Soziolinguistika klusterra:
|
2011
|
|
Bietan antzeko gaiei buruzko informazioa jasotzen ahalegindu naiz: gazteentzat musika zer den; zer leku duen beren bizitzetan; zergatik entzuten duten; noiz eta nola entzuten duten; nora jotzen duten musika bila; euskal musikaren inguruan dituzten uste eta aurreiritziak; komunikabideak oro har, eta,
|
batik
bat, musikaren inguruan euskaraz egiten diren irratien gaineko iritziak; irratia entzuten duten ala ez; entzuten ez badute zergatik ez; zein publikori zuzenduta dagoen; ematen duten musika mota; zein trataera ematen dioten komunikabideek eusLan honetan musikaren gaiari heldu diot, hau gazte nerabeen aisialdiko praktika kulturalik inportanteenetakoa baita eta, ondorioz, horien euskararen erabilera...
|
|
Ordura arte bereganatutako ohitura, rol edo arauek sortutako oinarrizko mundu horren bestelako eragile berrien menpe egoten hasiko da nerabea. Haurtzaroan umea gizartean,
|
batik
bat, familiaren baitan egon da. Familiaz gain, gaur egungo bizimodu modernoan, telebistak eta lehen mailako irakaskuntzak ere eragin nabarmena izan ohi dute etapa honetan.
|
|
Azkenik, askok esan ez badute ere, musika gutxi jartzea izan da irratia ez entzuteko eman duten arrazoia. Irratietan gehiegi hitz egiten dutela diote eta
|
baten
batek EITB irratia aipatu du soluzio bezala, bertan musika ematen baitute etengabe. Horretan euskal musika ere ematen dutela ere esan dute.
|
|
Eta bi hiruki horiek konbinaturik erakusten dute planifikatzailearen borondate oro kontrolatzaileak kale egiten duela behin eta berriz.
|
Batik
bat herritarrak praktika zuzenen bidez korporalizatzen duelako espazioarekiko/ hizkuntzarekiko harremana. Euskararekiko jarrerak diskurtso tipoek planteatzen dutenetik urruti daude, eta norberaren esperientziak elikatzen ditu lehenik eta behin, eta ondorioz diskurtsoek moldatu behar dute errealitatetik at geratu nahi ez badute.
|
|
Zergatik ahazte eta etete hauek? Ba askoren artean, hiriaren gaztelerarekiko trakzio indarrak, gutxiespen historikoak, XX. mendeko bi diktaduretako zapalketak eta haren oroimenak, kalean aldenizatuak izatearen estigmak, honekin zuzen zuzen harremanduta dagoen klase estigmak eta borrokak, inguruetako askoren hiritartze
|
bat
batekoak... sakoneko lana egin dutelako. Hau da, guzti horrek imaginario hegemoniko honi aurre egiteko ahiturik eta indarge utzi izan du Bilboko euskaldungoaren gehiengoa, azken hamarkadetako erantzunak eta ikuspegi berriak heldu diren arte.
|
|
Alde batetik, gure tradizio soziolinguistikoan usua den diglosia hitzaren bilakabide semantiko bihurria ekarri du argitara. Bertze aldetik, zalbidek teoria soziolinguistikoa oinarri hartuta (Joshua A. Fishman 1991,
|
batik
bat), tesi honen alde egin du: euskarak belaunez belauneko jarraipena ziurtatuko dion diglosia modu bati, konpartimentazio territorial eta/ edo soziofuntzional molde bati, eutsi behar dio.
|
|
Benito Lertxundik lehengo batean durangon aipatzen zuen ezjakin batzuk zirela, inoxente batzuk. pentsa zer nolako komunikazioa zegoen 60ko hamarkadan gizartean, eta orduan Bob dylan eta horiek euskaratuz aritu ziren. Bada,
|
bat
batean tradizio bat bazegoela deskubritu zuten eta tradizio horrek ez zuela gauza berriak egitea oztopatzen. eta talde hori izan zen hurrengo gazteendako eredu. garai hartan eztabaida oso handia egon zen, esate baterako, gitarra espainolarekin. Tradizioaren izenean euskal musika ezin zela gitarra espainolarekin egin esaten zuten batzuek, eta ingelesez bai. eta, harrigarriki, eztabaida horiek behin eta berriz agertzen dira. esate baterako, duela gutxi gazte batek galdetzen zuen ea euskaldun izateko txapela eraman behar ote zen.
|
|
|
Baten
bat oso ados etor daiteke euskara inposatzen ari direla ideiarekin eta nahikoa aurka gero eta jende gehiagok egiten duela protesta esaerarekin. edo ez, hizkuntzen arteko korrespondentziari begira, berriz, gazteleraz (jatorrizko?), está tratando — ¿ Quién a quién?
|
|
zein da beste hizkuntzekiko loturaren oinarrizko kontzeptua? hizkuntza bat ez da galtzen hiztunek
|
bat
batean hitz egiteari uzten diotelako edo mututu egiten direlako, baizik eta hiztunek beste hizkuntza bat hitz egitea erabakitzen dutelako, hau da, hizkuntza ordezten dutelako. hizkuntza bat hiltzen denean, giza komunikazioa ez da bertan behera gelditzen; hizkuntza kodea ordezten da.
|
|
" Berrinterpretazioa ez da
|
bat
batekoa, prozesu bat da. Prozesu horren buruan, aldakuntza berria (hizkuntza, gure kasuan) giza taldearen funtzionamendu inkontzientearen barnemuinan txertatzen da, talde horren kulturaren beste ezaugarri bat bihurtzen delarik"
|
|
Berrinterpretazioa ez da
|
bat
batekoa, prozesu bat da. Prozesu horren buruan, aldakuntza berria (hizkuntza, gure kasuan) giza taldearen funtzionamendu inkontzientearen barnemuinan txertatzen da, talde horren kulturaren beste ezaugarri bat bihurtzen delarik; ondorengo generazioei edo taldeko partaideei transmitituko zaien kulturaren ezaugarria.
|
2012
|
|
Hizkuntza atxiki eta galtzeko gertaerak ikermolde desberdinetatik aztertu dira, ikuspegi soziologikotik eta antropologikotik
|
batik
bat (Fasold 1995). Soziologo eta soziolinguistek ikerketa kuantitatiboak nahiago izan dituzte eta zentsu errolda eta inkestetako datu estatistikoetan oinarritu ohi dira (Fishman 1964 eta 2000, kasurako).
|
|
Gurean, euskararen transmisioa
|
batik
bat metodologia soziologikoaz egindako ikerketa eskala handiko (makro) eta, eskuarki, kuantitatiboen bidez aztertu izan da, adibidez: Larrañaga (1986), Siadeco (1994a, 1994b), Zinkunegi (1995), Arruti (1997), Eusko Jaurlaritza (2005a, 2005b, 2008), Sagardoy (2008) eta Zalbide (2009).
|
|
Baina hizkuntzaren gaineko ideiak —hau da, hizkuntza bera zer den eta kultura identitatearekin eta norbanakoaren identitatearekin zer harreman duen— komunitateen artean ez ezik komunitate bakar baten barnean ere alda daitezke (Garrett & Baquedano López 2002: 354). hala bada, hizkuntza sozializazioak subjektuen historiari begiratzen dio, sozializazio elkarreraginen azpian dauden ideologiak eta botere harremanak atzeman nahian. hizkuntza jokabidearen eta kultura ideologien arteko harremana aztertzeko, ikerketa arlo honek teknika etnografikoa izaten du oinarri eta behaketa eta elkarrekintzak
|
batik
bat etxe familia inguruan egiten badira ere, ez dira etxe barrenera, ez eta etxekoen arteko eguneroko elkarreraginetara ere mugatzen. Ikerlanak iraupen luzeko azterketak izaten dira eta kultura arteko konparazioa izaten dute xede. hizkuntza sozializazioaren paradigmak mintzairen belaunez belauneko jarraipena aztertzeko sakontasun handia ahalbidetzen badu ere, ez du europako hizkuntza gutxituen ikerketarako oihartzun handirik izan (Morris & k. Jones 2008:
|
|
Iruritan baserriak eta herrigunea ditugu, jarraipena eta etena, baina euskararen jarraipenak dikotomia horiek berdindu ditu. tuak egiteko momentuan. hizkuntzei balioak esleitze horretan
|
batik
bat hiztunaren barne atxikimenduek eta eratu duten hizkuntza identitateak eragiten dute.
|
|
Landa ikerketak berretsi duenez, hizkuntza sozializazioa prozesu holistikoa da, familiara mugatzen ez dena; dinamikoa eta baldintza soziohistorikoei lotua, ez mekanikoa; elkarreragilea, ez norabide bakarrekoa; malgua eta denboran aldakorra, ez monolitikoa. haurren euskarazko sozializazioa elkarri lotutako bi ardatzetan funtsatzen da: belaunaldien arteko elkarreraginetan (familian
|
batik
bat) eta adinkideen arteko harreman eszentrikoetan (familiatik kanpo batez ere). • Hitz gakoak:
|